Tôi cho rằng con người hiện vẫn hiểu quá ít về sự đa dạng của trí thông minh. Nhân loại đã tạo ra nhiều khung đo lường hữu ích, nhưng phần bản đồ chưa được gọi tên có thể vẫn còn rất lớn. Tôi đang xây một hệ phân loại mở để phân biệt cách một chủ thể nhìn, nối, tưởng tượng, tổ chức, thích nghi và hợp tác với thực tại.
Các hình thái dưới đây không phải những hộp kín và không tạo thành thứ bậc hơn kém. Một người, một tập thể, một AI hay một hệ sinh thái có thể mang nhiều hình thái cùng lúc, ở các mức khác nhau và thay đổi theo bối cảnh.
Khả năng nối khái niệm, phương pháp và giới hạn của nhiều lĩnh vực mà không xóa ranh giới chuyên môn; biết khi nào một phép chuyển miền là hợp lệ và khi nào nó chỉ là ẩn dụ.
Khả năng tạo ra trạng thái, thế giới, cơ chế hoặc khả năng chưa hiện hữu nhưng vẫn giữ được quan hệ nhân quả, giới hạn vận hành và đường quay lại kiểm chứng.
Khả năng nhìn thấy tầng, quan hệ, phụ thuộc, bất biến, nút nghẽn và hình thái cuối của một hệ; có thể tái cấu trúc cục bộ mà không làm gãy toàn thể.
Những nhãn này được dùng để kiểm tra độ bao phủ của bản đồ. Chúng có thể được gộp, tách, đổi tên hoặc loại bỏ sau đối chiếu prior art và thử nghiệm.
Khả năng đọc và điều phối quan hệ giữa con người, tác nhân, động cơ, cảm xúc, quyền lực, thể chế và môi trường.
Khả năng hiểu cùng một tín hiệu có thể đổi nghĩa theo thời điểm, văn hóa, mục tiêu, rủi ro và người tiếp nhận.
Khả năng suy nghĩ bằng quỹ tích, độ trễ, nhịp, chu kỳ, phụ thuộc đường đi và những hệ quả chỉ lộ ra sau nhiều bước.
Khả năng tạo ra kết quả tập thể mà không thành phần nào tự làm được; biết chia sẻ trạng thái, thương lượng khác biệt và phục hồi sau xung đột.
Khả năng quan sát chính mô hình của mình, nhận ra giả định, thiên lệch và giới hạn, rồi tự sửa mà không đánh mất tính liên tục cần thiết.
Khả năng biến hiểu biết thành cấu trúc có thể sống ngoài đầu người: công cụ, quy trình, tổ chức, tác phẩm hoặc môi trường làm nảy sinh năng lực mới.
Mỗi hình thái chỉ được nâng trạng thái khi có định nghĩa vận hành, ranh giới, đối chiếu nghiên cứu đã có, nhiệm vụ đo lường, phản ví dụ và điều kiện buộc tôi phải sửa.
| Yêu cầu | Điều phải trả lời |
|---|---|
| Định nghĩa vận hành | Hình thái biểu hiện qua hành vi hoặc nhiệm vụ nào, thay vì chỉ được mô tả bằng trực giác? |
| Ranh giới và giao thoa | Nó khác hình thái lân cận ở đâu, giao nhau ở đâu và trường hợp nào không thể tách sạch? |
| Prior art | Khái niệm tương đương nào đã tồn tại và phần đóng góp mới, nếu có, thực sự nằm ở đâu? |
| Probe và metric | Phép thử nào phù hợp với claim mà không biến một benchmark cục bộ thành phán quyết về toàn bộ chủ thể? |
| Falsifier | Dữ liệu hoặc kết quả nào sẽ buộc tôi gộp, tách, đổi tên hay loại bỏ hình thái này? |
| Đa chủ thể | Con người, tập thể, AI và hệ phối hợp khác nhau như thế nào trên từng nhiệm vụ cụ thể? |
Đây là đề xuất mở để nghiên cứu, không phải công cụ dán nhãn con người hay tuyên bố một hệ trí tuệ thắng mọi hệ khác.
Đổi tên một hiện tượng cũ không tạo ra đóng góp. Mỗi nhãn phải được đối chiếu với nghiên cứu đã tồn tại.
Một chủ thể có thể biểu hiện nhiều hình thái theo bối cảnh; bản đồ này mô tả hồ sơ đa chiều, không chia người thành các hộp cố định.
AI mạnh ở một nhiệm vụ, hay con người mạnh ở một bối cảnh, chưa đủ để kết luận về toàn bộ trí thông minh của hai loại chủ thể.